علی اکبر تیموری

نخستین دوچرخه چگونه وارد ایران شد؟

تفریح با مَرْکب اجنه!

ورود نخستین دوچرخه به ایران، اواخر دوره مظفرالدین‌شاه اتفاق افتاد. مردم پایتخت یک روز دو پسربچه موبور انگلیسی را دیدند که سوار وسیله‌ای با دو چرخ شده‌اند و در حال تفریح و گردش هستند. دیدن این صحنه، باعث شگفتی و حتی ترس بینندگان شد. البته خود اروپایی‌ها هم وقتی برای بار اول دوچرخه را دیدند، همین واکنش را نشان دادند. به هرحال، دوچرخه‌سواری آن دو انگلیسی، آن هم در میدان مشق تهران، شایعات عجیب و غریبی را بر سر زبان‌ها انداخت. مردم می‌گفتند: چطور ممکن است آدم بتواند روی دو چرخ حرکت کند؟ و بعد این پاسخ به ذهنشان رسید که احتمالاً، اجنه یا شیطان تعادل افراد را روی دوچرخه حفظ می‌کنند! به این ترتیب، نام دوچرخه در ابتدای ورودش به ایران، «مَرْکَب اجنه» شد! اما مدتی بعد، به‌تدریج موضوع دوچرخه در میان مردم جا افتاد. «بای‌سیکلت»، «دوچرخه پایی» و بعدها «دوچرخه»، نامی بود که به این وسیله اطلاق شد. اواخر دوره قاجار، شخصی به نام «حسین‌ آقاشیخ»، تعدادی دوچرخه خرید و یک باشگاه دوچرخه‌سواری تأسیس کرد. او به متقاضیان دوچرخه کرایه می‌داد. کلوپ آقاشیخ، کمی بالاتر از شمس‌العماره تهران قرار داشت و کرایه هر دوچرخه، ساعتی 10 شاهی بود. به این ترتیب، مردم و به ویژه جوانان، خیلی زود فهمیدند که وسیله جدید می‌تواند ابزاری برای یک تفریح بسیار مفرح و سالم باشد و صد البته، حفظ تعادل روی دو چرخ، نه با کمک اجنه و شیطان، بلکه با تمرین و ممارست، کاملاً ممکن است. طولی نکشید که دوچرخه به وسیله نقلیه‌ای محبوب در سراسر ایران تبدیل شد.